Kreatywność Nauczyciela w Edukacji Włączającej

Osoby badane proszone są o zaproponowanie co najmniej trzech możliwych, oryginalnych i sensownych rozwiązań dla dwóch problemów edukacyjnych losowo wybranych z puli czterech scenariuszy. Każdy problem dotyczy realnych wyzwań w pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach, takich jak trudności wynikające z niepełnosprawności, spektrum autyzmu, barier językowych czy niskiej motywacji uczniów. Na odpowiedź na każdy problem przewidziano maksymalnie 5 minut. Następnie badani wypełniają część samoopisową składającą się z 12 stwierdzeń dotyczących ich kreatywności zawodowej.

Część wykonaniowa obejmuje cztery problemy:
– trudności ucznia z niepełnosprawnością w nadążaniu za tempem lekcji,
– nietypowe reakcje ucznia ze spektrum autyzmu,
– postrzeganie zadań jako zbyt trudnych,
– bariera językowa u uczniów z doświadczeniem migracji.

Część samoopisowa zawiera 12 stwierdzeń, m.in.: „Myślę o sobie jako o kreatywnym nauczycielu”, „Wiem, że jestem w stanie skutecznie rozwiązywać nawet skomplikowane problemy”, „Pomysłowość jest dla mnie istotna”.

Skala odpowiedzi
W części samoopisowej stosowana jest skala 5-stopniowa (1–5), od niskiego do wysokiego poziomu zgody ze stwierdzeniem.

Punktacja
Odpowiedzi otwarte są oceniane pod względem oryginalności i sensowności w skali 1–5. Początkowo dokonywali tego sędziowie kompetentni, a następnie wykorzystano te oceny do wytrenowania modelu GPT-2, który automatycznie ocenia kolejne odpowiedzi. Oceny algorytmu są silnie zgodne z ocenami ekspertów. W części samoopisowej wynik jest średnią z 12 pozycji.

Kreatywność nauczycieli w edukacji włączającej rozumiana jest jako zdolność do wychodzenia poza schematy oraz tworzenia innowacyjnych, adekwatnych rozwiązań dostosowanych do zróżnicowanych potrzeb uczniów. W kontekście inkluzji ma ona kluczowe znaczenie, ponieważ umożliwia elastyczne reagowanie na bariery edukacyjne wynikające z niepełnosprawności, różnic kulturowych czy językowych.
Konstrukt obejmuje zarówno realne kompetencje twórcze (generowanie rozwiązań), jak i subiektywne przekonania o własnej kreatywności. Odnosi się do teorii kreatywności sytuacyjnej (Beghetto & Kaufman, 2014), w której podkreśla się rolę kontekstu klasowego i problemów dydaktycznych jako bodźców dla twórczego myślenia. Kreatywność różni się od wiedzy czy sprawczości, ale pozostaje z nimi powiązana funkcjonalnie.

Pozycje testowe zostały opracowane przez zespół badawczy projektu edukacyjnego w 2023 roku. Problemy zostały osadzone w realiach szkolnych i dotyczyły typowych wyzwań w edukacji włączającej. Zadania otwarte oceniali niezależnie sędziowie kompetentni, używając 5-stopniowej skali. Ich oceny cechowała wysoka spójność, dlatego zostały uśrednione i wykorzystane do trenowania modelu GPT-2.

Obiektywność pomiaru zapewniono poprzez standaryzowaną procedurę oraz automatyczną ocenę odpowiedzi. Rzetelność części samoopisowej była wysoka (α = 0,90). Trafność potwierdzono zgodnością ocen algorytmu z ocenami ekspertów oraz sensowną strukturą teoretyczną narzędzia.

Boczkowska, M., Papuda-Dolińska, B. (2024). Zasoby kompetencyjne nauczycieli w edukacji włączającej. Raport z badań w fazie pretestu. Instytut Badań Edukacyjnych.