Skala Poczucia Przynależności do Szkoły (SPPS)

Instrukcja

„Poniżej są zdania o tym, jak uczniowie mogą czuć się w szkole. Przeczytaj każde zdanie uważnie i zastanów się, czy pasuje do Ciebie. Nie ma tu dobrych ani złych odpowiedzi. Ważne, żeby były szczere. Przy każdym zdaniu wybierz jedną odpowiedź.”

Pozycje

1. Lubię moją szkołę.
2. Jestem dumny / dumna, że chodzę do tej właśnie szkoły.
3. Chętnie zmieniłbym swoją szkołę na inną. [R]
4. Dobrze czuję się w mojej szkole.
5. Myślę, że moja szkoła jest fajna.

Skala odpowiedzi

1 – zdecydowanie nie
2 – raczej nie
3 – raczej tak
4 – zdecydowanie tak.

Punktacja

Wynik oblicza się jako średnią odpowiedzi na pięć pozycji po odwróceniu punktacji pozycji 3 („Chętnie zmieniłbym swoją szkołę na inną”). Wyższy wynik oznacza silniejsze poczucie przynależności do szkoły; możliwy zakres wyniku wynosi 1–4. Raport nie określa odrębnej procedury postępowania z brakami danych.

Poczucie przynależności do szkoły odnosi się do subiektywnego poczucia więzi ucznia ze szkołą oraz pozytywnego stosunku do bycia członkiem jej społeczności. W SPPS konstrukt obejmuje lubienie szkoły, dumę z uczęszczania do niej, dobre samopoczucie w jej środowisku, pozytywną ocenę szkoły oraz brak chęci jej opuszczenia. Skala ujmuje więc przede wszystkim emocjonalno-identyfikacyjny wymiar relacji ucznia ze szkołą, a nie ocenę konkretnych warunków nauczania czy relacji z pojedynczymi nauczycielami.

Badanie walidacyjne objęło 1464 uczniów klas 4–8 z 85 oddziałów w 14 szkołach, a próbę podzielono na treningową i testową; dodatkowo analizowano tzw. próbę pewną.

Analizowano 5-itemową wersję SPPS. Początkowy model jednoczynnikowy uzyskał bardzo wysokie wartości CFI i TLI oraz niskie SRMR, jednak w części prób podwyższone wartości RMSEA. Wszystkie pozycje istotnie reprezentowały wspólny czynnik; najsłabiej funkcjonowała odwrócona pozycja dotycząca chęci zmiany szkoły, ale zachowano ją jako jedyną pozycję sformułowaną negatywnie.

Następnie uwzględniono kowariancję reszt między pozycjami 3 i 4. Uzasadniono ją treściowym powiązaniem chęci opuszczenia szkoły z dobrym samopoczuciem w obecnej szkole. Przyjęto więc 5-itemowy model jednoczynnikowy z dodatkową lokalną zależnością tych dwóch pozycji.

Struktura wewnętrzna:
W finalnym modelu wszystkie pozycje istotnie reprezentowały wspólny czynnik. W pełnej próbie uzyskano RMSEA = 0,076, CFI = 0,999, TLI = 0,997 i SRMR = 0,009. Bezwzględne wartości ładunków wynosiły 0,557–0,936. Najsilniej z czynnikiem związana była pozycja „Myślę, że moja szkoła jest fajna”, a najsłabiej – odwrócona pozycja dotycząca chęci zmiany szkoły. Bardzo wysokie CFI/TLI i niski SRMR wspierają strukturę jednoczynnikową, choć podwyższone RMSEA w części prób nakazuje pewną ostrożność.

Rzetelność:
SPPS charakteryzuje się bardzo wysoką spójnością wewnętrzną. Alfa porządkowa wyniosła αord = 0,920, omega całkowita McDonalda ωₜ = 0,892, a klasyczna alfa Cronbacha α = 0,887. Wartość AVE = 0,720 wskazuje na silne nasycenie pozycji wspólnym czynnikiem.

Precyzja pomiaru:
SPPS mierzy najprecyzyjniej obniżony poziom poczucia przynależności do szkoły. Maksimum informacji przypada około θ = −2,18, gdzie rzetelność warunkowa wynosi ok. 0,79. Rzetelność ≥ 0,70 utrzymuje się przede wszystkim w zakresie θ = −3,48 do −0,44, a dodatkowo przy wyraźnie wysokich wynikach (θ = 1,31–2,61). Skala jest więc szczególnie użyteczna w różnicowaniu uczniów o słabszej więzi ze szkołą, natomiast jej precyzja jest mniej równomierna w środkowej części kontinuum.

Niezmienność pomiarowa:
Ze względu na płeć pełna niezmienność skalarna nie została potwierdzona. Po uwolnieniu parametrów odwróconej pozycji 3 uzyskano częściową niezmienność skalarną według praktycznych kryteriów zmian RMSEA i CFI, choć DIFFTEST pozostał istotny statystycznie.

Ze względu na poziom klasy praktyczne kryteria RMSEA i CFI wspierały pełną niezmienność skalarną między klasami 4–5 i 6–8, jednak DIFFTEST był istotny, a model konfiguralny miał podwyższone RMSEA. Porównania między grupami należy więc interpretować z pewną ostrożnością.

Normy:
Brak norm. Dane pilotażowe nie stanowią norm populacyjnych.

Grygiel, P., Opozda-Suder, S., & Gajda, M. (2026). Raport z badań pilotażowych: Ocena właściwości psychometrycznych testowanych narzędzi pomiarowych. Część druga. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.