Skala Samooceny Umiejętności Chemicznych (SSUCh)

1. Instrukcja:

Chemia może niektórym wydawać się łatwa a innym trudna. Zaznacz, w jakim stopniu Ty zgadzasz się z poniższymi stwierdzeniami o nauce chemii. Wybierz jedną odpowiedź w każdym wierszu.

2. Pozycje narzędzia:

1. Chemia jest dla mnie trudna.
2. Szybko uczę się chemii.
3. Na lekcjach chemii rozumiem nawet trudne zagadnienia.
4. Chemia to przedmiot, z którym dobrze sobie radzę.
5. Jestem dobry/dobra z chemii.

3. Skala: 5-stopniowa skala Likerta
1 - Zdecydowanie nie,
2 - Raczej nie,
3 - Ani tak, ani nie,
4 - Raczej tak,
5 - Zdecydowanie tak

4. Punktacja: Wyższy sumaryczny wynik wskazuje na wyższy poziom spostrzeganych kompetencji.

Skala Samooceny Umiejętności Chemicznych (SSUCh) służy do pomiaru przekonań uczniów dotyczących własnych kompetencji w zakresie chemii. Konstrukt obejmuje postrzeganą trudność przedmiotu, tempo uczenia się, rozumienie zagadnień chemicznych oraz ogólne poczucie radzenia sobie z wymaganiami szkolnymi związanymi z chemią. Konstrukt samooceny kompetencji szkolnych jest powiązany z teoriami self-concept oraz poczucia kompetencji i odnosi się do subiektywnej oceny własnych możliwości w określonym obszarze edukacyjnym. Samoocena umiejętności chemicznych pozostaje związana z motywacją szkolną, zaangażowaniem oraz osiągnięciami edukacyjnymi, ale nie jest z nimi tożsama. W przeciwieństwie do skali lubienia chemii narzędzie koncentruje się nie na emocjonalnym stosunku do przedmiotu, lecz na przekonaniach dotyczących własnej skuteczności i kompetencji. Skala ma charakter jednoczynnikowy i nie obejmuje odrębnych podskal. Pozycje odnoszą się zarówno do bardziej szczegółowych aspektów funkcjonowania ucznia (np. rozumienie trudnych zagadnień, szybkość uczenia się), jak i bardziej globalnej oceny własnych kompetencji z chemii. Narzędzie opracowano poprzez adaptację analogicznej skali samooceny umiejętności matematycznych wykorzystywanej wcześniej w projekcie zeszyt.online. W procesie adaptacji ograniczono nacisk na przekonania o „wrodzonych zdolnościach”, koncentrując się bardziej na doświadczeniu uczenia się i radzenia sobie z wymaganiami przedmiotu. Konstrukt samooceny kompetencji chemicznych jest istotny zarówno z perspektywy badań edukacyjnych, jak i praktyki szkolnej, ponieważ wiąże się z zaangażowaniem ucznia, wytrwałością w uczeniu się oraz podejmowaniem aktywności związanych z przedmiotami STEM.

Badanie pilotażowe przeprowadzono wśród 979 uczniów klas VII szkoły podstawowej z 12 szkół podstawowych i 46 klas z różnych regionów Polski. Badanie realizowano metodą CAWI podczas lekcji chemii.

Analizy struktury wewnętrznej narzędzi przeprowadzono z wykorzystaniem konfirmacyjnej analizy czynnikowej (CFA) w programie Mplus 8.11 z zastosowaniem estymatora WLSMV oraz korekty dla zagnieżdżonej struktury danych (uczniowie w klasach). Dopasowanie modeli oceniano na podstawie wskaźników RMSEA, CFI, TLI, SRMR oraz testu χ². Dodatkowo zastosowano analizę redundancji pozycji (Unique Variable Analysis, UVA) w środowisku R (pakiet EGAnet), służącą do identyfikacji pozycji o bardzo podobnej treści lub wykazujących lokalne zależności. Wyniki UVA traktowano jako uzupełnienie analiz CFA przy podejmowaniu decyzji o usuwaniu pozycji lub dopuszczaniu korelacji reszt. Rzetelność skal oceniano z wykorzystaniem alfa ordinalnej oraz współczynnika omega McDonalda. Za akceptowalne uznawano wartości współczynników powyżej .70. Przeprowadzono również analizę niezmienności pomiarowej ze względu na płeć z wykorzystaniem wielogrupowej CFA (MG-CFA), porównując modele konfiguralne i skalarne. Oceny niezmienności dokonywano na podstawie zmian wskaźników dopasowania (ΔRMSEA, ΔCFI) oraz procedury DIFFTEST.

Rzetelność: Rzetelność ostatecznej wersji Skali Samooceny Umiejętności Chemicznych oceniono przy użyciu alfa ordinalnej oraz współczynnika omega McDonalda. Uzyskano: alfa ordinalna αord = .91, omega McDonalda ω = .89. Wartości te wskazują na bardzo wysoką spójność wewnętrzną narzędzia.

Trafność treściowa: Trafność treściową zapewniano poprzez oparcie konstrukcji narzędzia na istniejącej skali samooceny umiejętności matematycznych oraz zachowanie kluczowych aspektów samooceny kompetencji szkolnych. Pozycje obejmują zarówno postrzeganą trudność chemii, tempo uczenia się, rozumienie zagadnień chemicznych, jak i ogólne przekonania dotyczące radzenia sobie z przedmiotem.

Trafność strukturalna: Analizy CFA potwierdziły jednoczynnikową strukturę narzędzia. W toku analiz usunięto jedną pozycję wykazującą redundancję treściową z innym itemem dotyczącym trudności chemii. Ostateczny model uzyskał bardzo dobre wskaźniki dopasowania: RMSEA = .007, CFI = 1.000, TLI = 1.000, SRMR = .003.

Standaryzowane ładunki czynnikowe mieściły się w przedziale od .74 do .86, co wskazuje na silny związek pozycji z czynnikiem latentnym samooceny umiejętności chemicznych.

Trafność oparta na relacjach z innymi zmiennymi: Wyniki analiz korelacyjnych wskazywały na zgodne z oczekiwaniami relacje pomiędzy samooceną umiejętności chemicznych a innymi konstruktami badanymi w projekcie. Wyższa samoocena kompetencji chemicznych była dodatnio związana z lubieniem chemii, a ujemnie ze stresem związanym z nauką chemii oraz nudą na lekcjach chemii.

Inwariancja pomiarowa: Przeprowadzono analizę niezmienności pomiarowej ze względu na płeć z wykorzystaniem wielogrupowej CFA (MG-CFA). Analizy sugerowały akceptowalną porównywalność struktury pomiaru między grupami płci, co wspiera możliwość porównywania wyników skali między dziewczętami i chłopcami.

Opozda-Suder, S., Gajda, M., & Franczyk-Sikorska, E. (2026). Projekt „Pi-stacja.TV”. Raport z badań pilotażowych: Ocena właściwości psychometrycznych narzędzi pomiaru. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.