Test Umiejętności na Starcie Szkolnym (TUNSS)

Instrukcja badania została zaprojektowana w formie nagrań lektorskich, co zapewnia standaryzację warunków pomiaru i eliminuje konieczność czytania poleceń przez dziecko. Rolą badacza jest przygotowanie badania, obsługa tabletu oraz ocena odpowiedzi w zadaniach otwartych. Przed rozpoczęciem testu dziecko przechodzi „samouczek”, w którym uczy się obsługi ekranu dotykowego (np. przeciągania elementów, zaznaczania odpowiedzi).

TUNSS składa się z trzech skal: umiejętności matematycznych, pisania oraz czytania. Każda z nich obejmuje kilka obszarów treściowych, takich jak liczenie, geometria, percepcja wzrokowo-słuchowa czy analiza sylabowa. Zadania mają formę zamkniętą (wybór odpowiedzi, manipulacja obiektami) oraz otwartą (krótkie i dłuższe odpowiedzi ustne).

Bank zadań zawiera 336 pozycji. W danym podejściu jeden uczeń rozwiązuje 5-10 zadań z każdej ze skal. Czas wykonania jest zależny od tempa pracy dziecka.

Skala odpowiedzi zależy od typu zadania: zadania dychotomiczne oceniane są 0–1, a zadania wielokategorialne 0–1–2. Punktacja opiera się na estymacji poziomu umiejętności w modelach IRT (2PL i GPCM), a wynik końcowy prezentowany jest jako oszacowanie latentnej cechy wraz z normami wiekowymi.

TUNSS stosowany jest głównie w formie badań indywidualnych na tabletach (CASI), w przedszkolach, zerówkach i klasach I. Narzędzie służy do diagnozy przesiewowej, a nie do pełnej diagnozy klinicznej; nie wymaga specjalnych kwalifikacji, ale wymaga przeszkolenia z obsługi platformy PT IBE.

TUNSS opiera się na założeniu, że umiejętności matematyczne, czytania i pisania są kluczowymi kompetencjami warunkującymi sukces szkolny na początku edukacji. Konstrukty te są ze sobą powiązane, ale nie tożsame – korelacje między nimi wynoszą ok. .58–.67, co oznacza częściową wspólną wariancję, ale zachowaną odrębność teoretyczną.

Umiejętności matematyczne obejmują m.in. liczenie, orientację przestrzenną i rozumowanie. Umiejętności pisania dotyczą sprawności manualnej, percepcji wzrokowej i znajomości liter, a czytanie obejmuje analizę słuchowo-językową i rozumienie tekstu.

W celu przygotowania ostatecznej wersji TUNSS został sporządzony wyjściowy bank zadań, na który składało się 450 zadań, po 150 na każdą badaną umiejętność. Zadania te zostały przygotowane przez Dorotę Dziedziewicz na podstawie analiz już istniejących narzędzi diagnostycznych, w tym służących do badania gotowości/dojrzałości szkolnej oraz zadań zawartych w różnorodnych pakietach i podręcznikach kierowanych do uczniów klas pierwszych oraz dla 6-latków. Autorka zadań przeanalizowała również zapisy podstawy programowej i właściwych rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej odnoszących się do wychowania przedszkolnego oraz edukacji w pierwszych trzech klasach szkoły podstawowej. Należy zauważyć, że analizy tych zapisów odnosiły się do stanu prawnego obowiązującego na listopad 2011. Wszystkie zadania, które weszły do pierwszej wersji testu, zostały narysowane i opracowane graficznie przez Aleksandrę Gajdę.

Proces rozwoju obejmował trzy etapy: prepilotaż (N = 117), pilotaż (N = 5239) i normalizację (N = 3769). Zadania były eliminowane na podstawie niezrozumiałości, nadmiernej trudności oraz nieadekwatności do programu nauczania.

Analizy psychometryczne przeprowadzono w oparciu o modele IRT: 2PL dla zadań dychotomicznych oraz GPCM dla zadań wielokategorialnych, z użyciem programu XCalibre 4.6.1. Każde zadanie musiało być rozwiązane przez co najmniej 400 dzieci.
Ostatecznie do wersji normalizacyjnej wybrano 336 zadań, które spełniały kryteria jakościowe i psychometryczne.

Rzetelność TUNSS została zaprojektowana tak, aby nie spadała poniżej poziomu odpowiadającego α = .95 w centralnym zakresie cechy. Ponieważ test wykorzystuje IRT i CAT, dla każdego wyniku znany jest błąd pomiaru, który można przeliczyć na klasyczny wskaźnik rzetelności. Najniższy błąd występuje dla wyników średnich, a rośnie dla wartości skrajnych, co jest typowe dla testów przesiewowych.
Trafność narzędzia potwierdzono poprzez: wyraźną trójczynnikową strukturę (matematyka, pisanie, czytanie), umiarkowane korelacje między skalami (30–40% wspólnej wariancji), zgodność wyników z wiekiem i ścieżką edukacyjną dzieci (liniowy przyrost wyników wraz z wiekiem uczniów), zgodne z teorią różnice między grupami (np. niższe wyniki w zerówkach szkolnych). Wyniki te wskazują, że TUNSS mierzy trzy powiązane, lecz odrębne konstrukty, co świadczy o dobrej trafności.
TUNSS zapewnia precyzyjne oszacowania umiejętności typu szkolnego w obszarze matematyki, czytania i pisania – traktując te trzy wymiary jako zmienne ciągłe. Dzięki przyjęciu takich założeń oraz zastosowaniu algorytmu adaptatywnego możliwe jest uzyskanie wyników np. dla skali pisania również dla dzieci zupełnie nie potrafiących pisać. TUNSS zapewnia szybki i precyzyjny pomiar umiejętności na starcie szkolnym i może być z powodzeniem wykorzystany w szeroko rozumianych badaniach edukacyjnych. TUNSS może być również stosowany przez psychologów i pedagogów do diagnozy przesiewowej w celu identyfikacji uczniów mających specjalne potrzeby edukacyjne. Nie rekomendujemy stosowania testu w przypadku stwierdzonych zaburzeń procesów uczenia się lub w przypadkach problemów poznawczych czy emocjonalnych – konstrukcja testu nie pozwala, by na podstawie otrzymanych wyników postawić szczegółową diagnozę. W takim przypadku odsyłamy do specjalistycznych lub wielowymiarowych testów zdolności, jak np. IDS.

Kaczan, R., Rycielski, P., & Rzeńca, K. (2017). Test Umiejętności na Starcie Szkolnym–charakterystyka narzędzia i jego wykorzystanie w ramach PT IBE. Psychologia Wychowawcza, (53 (11), 132-143.

Karwowski, M. i Dziedziewicz, D. (2012). Test umiejętności na starcie szkolnym. Podręcznik. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

R. Kaczan, K. Rzeńca, P. Rycielski, K. Sijko (2014). Metody diagnozy na pierwszym etapie edukacyjnym. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.